رضا صادقی و سید جواد بدیع‌زاده

رضا صادقی و سید جواد بدیع‌زاده

[ آرش نصیری - روزنامهنگار / مدیر و مجری برنامه 1000 صدا]
 
نمی‌دانم شرایط ممیزی ترانه‌ها در ارشاد باعث شده یا سلیقه‌ی خواننده‌ها و آهنگسازان ما تغییر کرده که عموماً کارهایشان متمایل است به بیان مسائل شخصی و عاشقانه‌های عموماً ملال‌انگیز. گو اینکه قصه عشق را از هر زبان که بشنوی نامکرر است، اما به هر حال کار یک هنرمند (اگر هنرمند باشد البته)، آیینه زندگی و مشاهدات او است و قاعدتاً زندگی او و آنچه که او را متأثر می‌کند، صرفاً عشق و مسائلی از این دست نیست. مثل همین یادداشتی که «رضا صادقی» عزیز درباره بحران آلودگی هوای پایتخت و سختی مردم در این شرایط منتشر کرده و نوشته: «کمترین حق مردم سرزمین من، نفس کشیدن است. فرزندان سرزمین من در بیمارستان‌ها یکی‌یکی جان می‌دهند. آقای مسئول! از شما خواهش می‌کنم تدبیر کنید که امیدِ مردم بعد خدا به تدبیر شما است. آن هموطن من که در مرکز شهر تهران زندگی می‌کند، به خداوندی خدا دارد خون بالا می‌آورد و راهی ندارد. آقای مسئول! شما که برای نان این مردم وقت می‌گذارید، برای نفس آن‌ها هم یک فکری کنید.» (موسیقی ما-شنبه 7 دی 1392).

اینها را گفته در حالی که کارِ هنرمند، گفتن نیست. هنرمند از همین اتفاقات نیرو و انگیزه می‌گیرد تا هنر خلق شود. آنچه که رضای عزیز را متأثر کرده، مایه و پایه‌ی یک اثر اجتماعی است و دستِ بر قضا، خود او شاعر هم هست و نیازی هم نیست آنچه را که فکر می‌کند، به یکی دیگر منتقل کند تا تبدیل به شعر شود. به ادامه‌ی نوشته‌اش توجه کنید تا ببینید چه‌قدر مایه‌های یک ترانه اجتماعی در آن آماده است: «جنوب شهر تهران، یعنی زندگی با سرفه و درد و شاید مرگ. مردم خوب سرزمین من، سرب نفس می‌کشند. من به عنوان یک سرطانی یا منِ مریض ریوی، منِ آسمی، یا من به عنوان یک کارگر که هزینه سفر به مکان خوش آب‌و‌هوا را ندارم چه کنم؟ هوا بس ناجوانمردانه سم است! آای... دمت گرم و سرت خوش باد... سلامم را تو پاسخ گوی... در بگشا... خدایا فقط تویی که از همه شنوا‌تر و یاری‌دهنده‌تر هستی. ما مردم هم کمک می‌کنیم، چون ما با هم هستیم...»

***

«ماشین مشدى‌ممدلى/ ارزون و بی‌معطلى
این اتولی كه من میگم/ فورد قدیم لاریه
رفتنِ توى این اتول/ باعث شرمساریه
نه مالِ كورسِ شهریه/ نه قابلِ سواریه
بار كشیده بس كه از/ قزوین و رشت و انزلى!
ماشین مشدى‌ممدلى/ ارزون و بی‌معطلى»

این ترانه‌ای است که مرحوم «سید جواد بدیع‌زاده» در انتقاد از شرایط نامناسبِ نخستین اتوموبیل‌هاى مسافركشیِ وارداتی در سال ۱۳۱۲ خوانده است. یک هزل اجتماعی است و مرحوم بدیع‌زاده هم یک خواننده معمولی از طبقه عادی و عامی جامعه نبود. پدرش «سید رضا» (ملقب به «بدیع‌المتكلمین») از وعاظ بنام تهران و از بزرگان مبارزین صدر مشروطیت بوده كه نام او و شرح مبارزات‌اش در تاریخ مشروطیت ایران ثبت است. «بدیع‌زاده» به تمام ردیف‌های آوازی تسلط كافی داشته و از سنین كودكی مداوماً تحت تعلیمات پدرش برای یادگیری گوشه‌ها و ردیف‌های آواز قرار می‌گیرد و دایی او، «میرزا یحیی سعید‌الواعظین» كه از بهترین خوانندگان عصر خویش بوده است، در یادگیری او سهم به‌سزایی داشته است. «بدیع‌زاده» یک کارمند عالی‌رتبه در مجلس شورای ملی هم بود، اما به عنوان یک هنرمند صاحب‌مقام، خود را از تولید آثاری که به نقد اجتماعی وقایع روز منتسب بودند، مبرا نکرد. او بعدتر و در سال 1316 در انتقاد به وضع نامناسب كاسبكاران و گرانی مرغ و خروس، ترانه معروف «یکی یه پولِ خروس» را خواند:

«از قند و شكر ساخته‌ام جوجه‌خروس/ دیگر مخور از گرانی مرغ افسوس/ باباجان یكی یه پولِ خروس/ ماماجان یكی یه پولِ خروس/ آقایان یكی یه پولِ خروس»

و در انتقاد از بیكارى روستاییان و هجوم‌شان به شهر، در سال 1319 این ترانه را خواند:

«تا ز ولایت آمدم همیشه كار می‌كنم/ هزار جوره كاسبی در این دیار می‌كنم/ تا عدسی فروختم لبو رو بار می‌كنم/ كه كس نگه این تنه‌لش مفخور شهر تهرونه/ از كسب‌و‌كار رو گردونه/ آی گلپونه نعناپونه تازه‌پونه ریزه‌پونه»

«بدیع‌زاده» که قبل و بعد این ترانه‌ها، هجویه‌ها و ترانه‌های معروف دیگری را هم خوانده بود که دهان‌به‌دهان بین مردم کوچه و بازار نقل می‌شد، خواننده‌ی زیباترین ترانه‌های عاشقانه هم هست که یکی از معروف‌ترین‌های آنها همان ترانه معروف «خزان عشق» یا «شد خزان گلشن آشنایی» با شعر زیبای «رهی معیری» است. هر چیز سرِ جای خود. عشق به‌جا و پرداختن به جامعه به‌جا.

***

اینها مربوط به 80 سال پیش است. به جز صفحاتی که كمپانی صفحه‌پُركُنی «هیز مسترز وویسِ» انگلستان در ایران از «بدیع‌زاده» و چند تن از هنرمندان و خوانندگان ایرانی پر کرد، «بدیع‌زاده» رنج سفر دور و دراز را به جان خرید و به شهر برلین و بعد، شهر حلب و بعدتر هندوستان رفت تا آثارش را روی صفحه ضبط کند. حالا همه خوانندگان، در خانه‌شان استودیوی شخصی دارند و فردای روزی که متأثر شوند و اثری را اجرا کنند، با این همه رسانه متنوع، کارشان در اقصی‌نقاط ایران و جهان پخش می‌شود و معلوم است که تأثیر یک کار هنری، صد برابر یک نوشته است و «رضا صادقی» عزیز اگر به جای نوشتن این یادداشت، قلم به دست می‌گرفت و شعری می‌سرود و بعد خیلی ساده و با یک گیتار اجرا و پخش می‌کرد، چقدر مؤثرتر بود؛ هرچند باز هم باید از او ممنون بود که به مسائل و مشکلات مردم واکنش نشان داده است.

***

دهم دی‌ماه، سالگرد درگذشت «سیدجواد بدیع‌زاده» است. درباره او و نقش‌اش در موسیقی اصیل ایرانی و حتی در موسیقی پاپ ایرانی بسیار می‌توان نوشت. اگر قرار باشد تعیین‌کننده پاپ بودن یا نبودن یک موسیقی، میزان توجه و اقبال عامه مردم به یک اثر باشد نه ساختار آن، لابد پاپ اصیل ایرانی همان بود که او می‌خوانده و پایه‌گذارش بوده است. و یا حتی «عارف قزوینی» با آن ترانه‌های پرشورش تحت‌تأثیر مشروطه‌خواهی‌اش. خوانندگان ما این روزها غافل‌اند از همه شئون و ضروریات زندگی مردم و معلوم نیست شرایط ممیزی ترانه‌ها در ارشاد باعث این مسئله شده یا سلیقه‌ی خواننده‌ها و آهنگسازان ما تغییر کرده است.


منبع: 
اختصاصی سایت صدای آشنا


نویسنده: آرش نصیری


تاریخ انتشار : جمعه 13 دی 1392 - 09:40


آهنگ های مشابه


ارسال دیدگاه
آهنگ های جدید
در حال پخش
متن آهنگ دریا گیسو رضا آراز دانلود آهنگ سرد خونه Download New Music Ali Yousefi Download New Music Ali Yousefi Bebin Sakhtameh دانلود آهنگ ببین سختمه دانلود آهنگ ببین سختمه از علی یوسفی دانلود آهنگ ببین سختمه با صدای علی یوسفی دانلود آهنگ علی یوسفی دانلود آهنگ علی یوسفی ببین سختمه متن آهنگ ببین سختمه علی یوسفی Download New Music Vahid Hajitabar Mobarake Tavalodam دانلود آهنگ مبارک تولدم دانلود آهنگ مبارک تولدم از وحید حاجی تبار دانلود آهنگ مبارک تولدم با صدای وحید حاجی تبار دانلود آهنگ وحید حاجی تبار مبارک تولدم متن آهنگ مبارک تولدم وحید حاجی تبار Download New Music Ali Mir Mohammadi Download New Music Ali Mir Mohammadi Bedoone Hich Harfi دانلود آهنگ بدون هیچ حرفی دانلود آهنگ بدون هیچ حرفی از علی میرمحمدی دانلود آهنگ بدون هیچ حرفی با صدای علی میرمحمدی دانلود آهنگ علی میرمحمدی دانلود آهنگ علی میرمحمدی بدون هیچ حرفی متن آهنگ بدون هیچ حرفی علی میرمحمدی Download New Music Alireza Haghshenas Dardo Aramesh دانلود آهنگ درد و آرامش دانلود آهنگ درد و آرامش از علیرضا حق شناس دانلود آهنگ درد و آرامش با صدای علیرضا حق شناس دانلود آهنگ علیرضا حق شناس درد و آرامش متن آهنگ درد و آرامش علیرضا حق شناس Download New Music Amir Tajik Dar Soog Habib دانلود آهنگ امیر تاجیک در سوگ حبیب دانلود آهنگ در سوگ حبیب دانلود آهنگ در سوگ حبیب از امیر تاجیک دانلود آهنگ در سوگ حبیب با صدای امیر تاجیک متن آهنگ در سوگ حبیب امیر تاجیک Download New Music Ali Sotoodeh Eshghe Masmoom دانلود آهنگ عشق مسموم دانلود آهنگ عشق مسموم از علی ستوده دانلود آهنگ عشق مسموم با صدای علی ستوده دانلود آهنگ علی ستوده عشق مسموم متن آهنگ عشق مسموم علی ستوده Download New Music Mojtaba Aghajani Bargard دانلود آهنگ برگرد از مجتبی آقاجانی دانلود آهنگ برگرد با صدای مجتبی آقاجانی دانلود آهنگ مجتبی آقاجانی برگرد متن آهنگ برگرد مجتبی آقاجانی Download New Music Vahid Aslani Download New Music Vahid Aslani Eshgh دانلود آهنگ عشق از وحید اصلانی