علی‌اکبر مرادی: تنبور، تنها راوی موسیقی قدیم مشرق‌زمین و ایرانی است

علی‌اکبر مرادی: تنبور، تنها راوی موسیقی قدیم مشرق‌زمین و ایرانی است

موسیقی ما - لابد اگر موسیقی مقامی کار نمی‌کرد و زمینه‌ی فعالیتش موسیقی سنتی بود، چهره‌ای بسیار شناخته شده‌تر بود. اگرچه حالا نیز به عنوان یکی از بزرگ‌ترین موسیقی‌دانان ایرانی شناخته می‌شود،‌ تا حدی که مجله معروف «Songlines» او را در میان 50 نوازنده برتر دنیا جای داده است.

«علی‌اکبر مرادی» را باید از معدود خنیاگران موسیقی مقامی دانست که به موسیقی ایرانی نیز تسلط کافی دارد. «مقام‌دان» است و آهنگساز و نوازنده صاحب‌سبک تنبور. او این ساز را در محضر اساتید بزرگِ تنبور چون سید ولی حسینی، سید محمود علوی، کاکی الله‌مراد حمیدی، آمیرزا صید علی کفاشیان، درویش‌علی میردرویشی و سید هاشم به‌طور مستقیم یا از طریق آثارشان فرا گرفته است.

در این سال‌ها علاوه بر نوازندگی و آهنگسازی دست به جمع‌آوری، فراگیری و ثبت مقامات کهن تنبور کرده است. این مقامات (72 مقام) سال‌ها بعد توسط خانه فرهنگ‌های جهان در پاریس و بعد از آن در ایران در چهار CD انتشار یافت. مرادی در جهت ثبت و ضبط و انتشار روایت‌های اصیل موسیقی کردی تلاش‌های فراوانی کرده و در شناخت و درک نغمه‌های اصیل موسیقی مناطق کُردنشین کارشناسی تمام‌عیار به شمار می‌رود و بسیاری از موسیقی‌دانان در داخل و خارج کشور به او و آثارش استناد می‌کنند.
  ***
  * شما بارها گفته‌اید که تنبور تنها یك ساز نیست، بلکه موسیقی است. بحث را از اینجا شروع کنیم که منظورتان از این عبارت چیست؟ بله،‌ همچنان معتقدم تنبور،‌ تنها یك ساز نیست. بهتر است بگویم تنبور، تنها راوی موسیقی قدیم مشرق‌زمین و ایرانی است. چون این ساز به همان میزانی كه در ردیف موسیقی ایران مطلب دارد، به همان حجم هم مقام دارد. حدود 72 مقام در بخش‌های مقام‌های مجازی، مجلسی، باستانی و مقامات كلام. كسانی كه با موسیقی آشنا هستند می‌دانند که این مقامات كهن‌تر و قدیمی‌تر از ردیف دستگاهی موجود و موسیقی عبدالقادر مراغه‌ای و دیگران است.
  * ظاهراً این مقام‌ها هزار سال قدمت دارند. شاید هم بیشتر. چون مهم‌ترین نکته در این مقامات -مخصوصاً مقامات كلام- ادوار قدیم موسیقی ایران است كه امروزه كاملاً فراموش شده‌اند. یكی از دلایل فقر موسیقی سنتی ما نداشتن ریتم‌های متنوع ادوار قدیم است كه متأسفانه كاری در مورد آن انجام نشده و تحقیقات صورت گرفته نیز، كم‌دامنه هستند. به همین خاطر نتیجه‌ای برای موسیقی حاصل نمی‌شود.
  * برای سال‌های زیادی مقامات تنبور عمومی نشده بود و تقریباً از 30 سال قبل بود که برخی موزیسین‌ها روایت‌هایی از این ساز را منتشر کردند. در این میان بیشتر كسانی كه نوازنده‌ی تار یا سه‌تار بودند به این سمت آمده و بعضاً به شهرت و محبوبیت هم دست پیدا كردند. با این وجود این روایت‌ها تا چه اندازه درست و تا چه حد برداشت آزاد از این موسیقی بوده است؟ اصل مقامات تنبور و چیزی كه باقی مانده و دست‌نخورده‌تر است، بیشتر در منطقه «هورامان» (گوران) وجود دارد. گوران بخشی از هورامان جنوبی است. خوشبختانه به دلیل صعب‌العبور بودن منطقه و اینكه امكان ارتباط با سایر فرهنگ‌ها كمتر بوده، این مقامات توسط اهالی ذوق و موسیقی به صورت دست‌نخورده حفظ شده است. اما متأسفانه به همین دلایل، این مقامات به جاهای دیگر هم نرفته است. اگر گوران را بخشی از ایران بدانیم، فرهنگ این بخش متعلق به كل ایران و كل جهان است.

این مقامات از قدیم شاید هزارها یا صدها سال قبل به صورت دست‌نخورده باقی مانده‌اند. كسانی كه روایت‌هایی از این موسیقی ارائه داده‌اند، یا از این فرهنگ نبوده‌ یا اصلاً شاگرد این ساز و موسیقی نبوده‌اند و در نتیجه این روایت‌ها به حقیقت نزدیك نیست. مگر روایت كسانی كه متعلق به همان فرهنگ بوده و سال‌ها در این كار شاگردی و تلمذ كرده و اساتید بزرگ را از نزدیك دیده باشند و در نهایت به عمق معانی این مقامات رسیده باشند. تنها در این صورت است که چنین روایتی قابل اعتماد است.
  * امروزه در مورد ساز تنبور حرف‌ها و بحث‌های زیادی مطرح می‌شود و در رپرتوارهای مختلف از این ساز استفاده می‌‌شود و حتی نوازندگان جوانی هستند كه ادعا می‌كنند به این ساز تكنیك‌هایی را اضافه كرده و كارهای خاص و تازه‌ای انجام می‌دهند. تعریف شما از تكنیك در این ساز و این موسیقی چیست و آیا این نوآوری‌ها اتفاقات خوبی هستند یا آسیب‌زننده؟ برای یك جوان قبل از هر چیز آموزش مهم است. جوانی كه می‌‌خواهد نواختنِ یك ساز ایرانی را بیاموزد، باید بداند نخستین قدم این است که از كسانی كه عمری در راه این ساز صرف كرده‌اند، تلمذ كنند و بیاموزند. بعد از آن وقتی مقامات را به تشخیص استادشان فرا گرفتند و نام نوازنده برایشان به كار رفت، آثار دیگر اساتید را گوش كنند. در آن صورت می‌توانند در آن چهارچوب، آن‌هم با مشورت بزرگ‌ترها كار كنند. البته نکته‌ی مهم در این میان، این است که باید مسئولیتی برای خودشان قائل باشند؛ نه اینکه این ساز را فرا بگیرند تا یك عده برایشان كف بزنند، آن هم كف ناآگاهان نه كف اهل خرد. در این صورت انجام کارهای جدید خیلی هم خوب است؛ چون صدای آشنا با اضافه شدن مواردی به آن زنده می‌ماند، منتها در همان چارچوب. یعنی به اصل زیبا و صیقل‌خورده لطمه وارد نشود. اگر مورد بهتری به موارد قبلی اضافه شود، خدمتی انجام گرفته و اگر به اصل و زیبایی‌ها لطمه وارد كند، خرابكاری صورت می‌گیرد.
  * در نوازندگی شما به واسطه شناخت‌تان از موسیقی ردیف، الهاماتی از این موسیقی و حتی موسیقی‌های دیگر هم وجود دارد. مرز این الهام گرفتن از دیگر موسیقی‌ها را چطور می‌توان تعیین كرد؟ عجیب نیست كه موسیقی‌های ایرانی به هم نزدیك باشند. فرض كنید در مقامات تنبور مقامی به عنوان «روش كهن» وجود دارد که یك گوشه‌ی ایرانی است. مثلاً من «گل و خاك» را (كه یك مقام تنبور است) می‌نوازم. اگر آن را به خوبی بررسی كنیم، متوجه می‌شویم «گل و خاك» بوده و بعدها مثلاً «عراق» گفته شده است. این ارتباطات را وقتی پیدا می‌كنیم، می‌توانیم بین گذشته و حال پلی بزنیم. مثلا اگر یك نفر كُرد خیلی آرام صحبت كند، یك فارسی زبان می‌تواند 50 درصد حرف‌هایش را متوجه شود. چون مردم ایران در یك چارچوب و یك ملت بوده‌اند، خیلی از مواردشان به هم شبیه است و موسیقی‌های ایرانی قدیمی و جدید هم در ارتباط بوده‌اند و اگر این ارتباط به هم وصل شود، البته به شرطی كه صدای تنبور صدای غالب باشد و بیشتر مقامات به گوش برسد تا به سمت موسیقی دیگری برود، و آنها زیر سیطره این مقامات قرار بگیرند كار خوبی است؛ اما اگر تنبور فراموش شود و شنیده نشود، در آن صورت افراط صورت گرفته است.
  * در چند سال گذشته بحث ثبت شدن تار به نام آذربایجان پیش آمده اما این بحث در مورد تنبور پیش نیامده در حالی كه به نظرم تنبور بسیار قدیمی‌تر از تار است. اگر در یك كشور دیگر ثبت شود بحث‌ها شروع می‌‌شود، نگران نباشید. (با خنده) من خودم خیلی كارها برای تنبور كرده‌ام و خدا را شكر می‌كنم كه هیچ زحمتی در این كار نبود و همه عشق بود. هر كاری در این زمینه كردم، ناراحت نشدم و فقط به من خوش می‌گذشت. در واقع مقامات را جمع كردم و در خانه فرهنگ‌های جهان در پاریس در قالب چهار CD منتشر كردم و چند سال بعد در ایران هم این كار منتشر شد. مقامات مجلسی را سال‌ها پیش به صورت آموزشی منتشر كردم. دو سال قبل برای آموزش تنبور كتابی به زبان ساده تألیف كردم كه از آن استقبال خیلی خوبی هم شد.
  * همان كتابی كه جایزه جشن خانه موسیقی را از آن خود کرد. بله. مكانی را در منطقه گوران كه روستای زادگاهم است ساختم به نام «خانه تنبور» كه متأسفانه در دولت قبلی مورد بی‌مهری قرار گرفت. در واقع هر كاری كه برای این ساز لازم بود به تنهایی و بدون هیچ توقعی انجام دادم؛ از آموزش، جمع‌آوری مقامات، اجرا، معرفی در خارج، ساختن خانه‌ای بزرگ برای تنبور و... امیدوارم این كارها مورد توجه قرار گیرد و تنبور را هم به عنوان آثار ملی ثبت كنند. چون تنبورسازی متعلق به ایران است و امیدوارم به نام كشور دیگری ثبت نشود.
  * در 30، 40 سال گذشته محققان برجسته‌ای این مقامات را گردآوری كرده‌اند یا موسیقی‌دانان محلی را به تهران دعوت كرده و یك‌سری آثار ضبط شده. اما باز هم آن كمكی كه باید به موسیقی محلی می‌شده، انجام نشده است. به نظرم تلاش شما برای راه‌اندازی «خانه تنبور» در كرمانشاه می‌تواند الگوی سنتی آكادمیك باشد برای اینكه به جای دعوت از اساتید یا رفتن نزدشان و ضبط كارشان آكادمی‌های كوچك مكتب‌خانه‌ای شكل بگیرد كه همانجا رشد كند. زمانی كه شما می‌فرمایید سال‌ها پیش بود كه به همت استاد «محمدرضا درویشی» این كار انجام شد و در قالب برنامه‌های «هفت اورنگ»، «آینه و آواز» و برنامه‌های دیگر (كه اكثر موسیقی‌دانان مقامی بعد از این برنامه‌ها فوت شدند) آنچه بلد بودند ضبط كردند. اما پس از آن چنین برنامه‌هایی ادامه پیدا نكرده و همه‌چیز با دیدگاه درآمدزایی سنجیده شد. مثلاً قیمت یك صندلی در سالن 20، 30 هزار تومان باشد و قیمت بلیت كنسرت برای یك دانشجو 120 هزار تومان و یك عده‌ پز بدهند كه ردیف جلو نشسته‌اند و 120 هزار تومان بلیت خریده‌اند نه اینكه بخواهند موسیقی گوش دهند. مثلاً در وزارت ارشاد طرحی به نام «سراهای موسیقی» مطرح شد كه در هر مكانی برای موسیقی هر منطقه باشد مثلاً در كرمانشاه خانه تنبور، خراسان خانه دوتار و... باشد اما تا به حال عملاً هیچ كاری در این زمینه صورت نگرفته است. به تازگی هم فقط از كنسرت‌های بی‌محتوا سخن گفته می‌شود كه یك عده از آن راه درآمد كسب می‌كنند.
  * به عنوان سوال پایانی، شهرتی كه ساز تنبور در حال حاضر دارد را دوتار ندارد و به همان میزان تغییراتی كه در تنبور به وجود می‌آید در دوتار به وجود نیامده. البته روایت‌های دوتار به شكل خراسانی نسبت به اتفاقاتی كه به‌خصوص در پایتخت می‌افتد دقیق‌تر است. به نظر شما این اتفاقات برای كدام یك از این دو ساز بهتر بوده است؟ به نظرم در كوتاه‌مدت برای تنبور و در درازمدت برای دوتار خوب است یعنی دوتار حتماً محفو‌ظ‌‌‌تر خواهد ماند. در اروپا كشورهای كوچكی كنار هم هستند مثل سوئیس، هلند، بلژیك و... که زبان همدیگر را متوجه می‌شوند اما مشكلی كه ما در ایران داریم این است كه مثلاً یك فارسی زبان حاضر نیست چند كلمه از زبان كردی را بیاموزد یا برعكس. یعنی همه می‌خواهند همه چیز به زبان فارسی خوانده شود و این بزرگ‌ترین آفت سازهای محلی است كه وقتی شعر را با سازی كه زیاد با آن اخت نیست همراه می‌‌كنند یك مقدار پایه مقامات سست و از اصلیت خودش خارج می‌شود. در واقع دوتار خراسان شانس بهتری از تنبور برای ماندگاری مطلق دارد.


منبع: 
اختصاصی سایت موسیقی ما


نویسنده: سما بابایی


تاریخ انتشار : سه شنبه 25 فروردین 1394 - 15:54


آهنگ های مشابه


ارسال دیدگاه
آهنگ های جدید
در حال پخش
دانلود آهنگ اردلان سرافراز آخر قصه دانلود آهنگ اردلان طعمه متن آهنگ آخر قصه اردلان سرافراز Download New Music Mohammad Montazeri Roya دانلود آهنگ رویا از محمد منتظری دانلود آهنگ رویا با صدای محمد منتظری دانلود آهنگ محمد منتظری رویا Download New Music Payam Shaygan Download New Music Payam Shaygan Persian Pinguin Danc دانلود آهنگ پيام شايگان دانلود آهنگ پيام شايگان رقص پنگوئن دانلود آهنگ رقص پنگوئن دانلود آهنگ رقص پنگوئن از پيام شايگان دانلود آهنگ رقص پنگوئن با صدای پيام شايگان Download New Music Mohammad Khalaj Nameh دانلود آهنگ محمد خلج نامه دانلود آهنگ نامه از محمد خلج دانلود آهنگ نامه با صدای محمد خلج Download New Music Mohammadreza Hedayati To Koja Khoshi دانلود آهنگ تو کجا خوشی Download New Music D.Kr Download New Music D.Kr Khabzadeh دانلود آهنگ خواب زده دانلود آهنگ خواب زده از گروه دِکُر دانلود آهنگ خواب زده با صدای گروه دِکُر دانلود آهنگ گروه دِکُر دانلود آهنگ گروه دِکُر خواب زده Download New Music Ali Abdolmaleki Bi Ehsas دانلود آهنگ بی احساس از علی عبدالمالکی دانلود آهنگ بی احساس با صدای علی عبدالمالکی دانلود آهنگ علی عبدالمالکی بی احساس متن آهنگ بی احساس علی عبدالمالکی Download New Music Faramarz Eyvazi Download New Music Mohammad Meshkani Download New Music Mohammad Meshkani Ft Faramarz Eyvazi Gharare Biay دانلود آهنگ فرامرز عیوضی دانلود آهنگ قراره بیای دانلود آهنگ محمد مشکانی Download New Music Akbar Mirzaei Download New Music Akbar Mirzaei Kojaei Divoone دانلود آهنگ اکبر میزایی دانلود آهنگ اکبر میزایی کجایی دیوونه دانلود آهنگ کجایی دیوونه دانلود آهنگ کجایی دیوونه از اکبر میزایی دانلود آهنگ کجایی دیوونه با صدای اکبر میزایی متن آهنگ کجایی دیوونه اکبر میزایی Download New Music Saeed Kermani Download New Music Saeed Kermani Begoo Are دانلود آهنگ بگو آره دانلود آهنگ بگو آره از سعید کرمانی