وقتی سنت سوار قطار مدرنیسم می‌شود

وقتی سنت سوار قطار مدرنیسم می‌شود

امیر بهاری- نیوشا مزیدآبادی: علی قمصری یكی از معدود موسیقیدانان امروز ایران است كه با هر ضرب و زوری كه هست كار می‌كند. خیلی پر كار است. در واقع نه بسان هنرمندان هم سلف نسل‌های قبلش كه اغلب كارهایشان متمركز بر بداهه‌نوازی اتفاق می‌افتد بلكه به‌طور مدام آهنگسازی می‌كند و با پارتی تور جدید روی صحنه می‌رود. اینكه تا چه حد موفق بوده یا نه موضوع این گفت‌وگو نبوده ولی كار مدام حتی به رغم آزمون و خطاهای بسیار، در زمانه افسردگی و خمودگی هنرمندان، كاری ستودنی است. 14 و 15 شهریور ماه یعنی پنجشنبه و جمعه پیش رو در تالار وحدت روی صحنه می‌رود و برای نخستین بار در كارنامه كاری خودش چهار زن را به‌عنوان همخوان روی صحنه می‌برد. از آن تجربه‌هایی كه حسین علیزاده هم پیش‌تر كرده است و البته علی قمصری در گفت‌وگوی زیر توضیح می‌دهد كه این اجرا با تجربه‌های حسین علیزاده چه تفاوتی دارد. علی قمصری و گروه «همنوازان حصار» كه حالا همخوان‌هایی هم به آنها اضافه شده، جسارت كرده‌اند و برای تجربه‌یی جدی (فارغ از اینكه موفق یا ناموفق باشد) تالار وحدت را به مدت دو شب در اختیار گرفته‌اند تا به روایت آنچه خودش می‌گوید تجربه متفاوتی را به مخاطبان عرضه كنند. قمصری در این گفت‌وگو برای ما تشریح كرده كه به هیچ‌وجه خودش را محصور به قفس موسیقی ردیف نمی‌كند در عین حال كه منبع اصلی تغذیه او همین موسیقی ردیف است. هنوز یك ماه از انتشار آلبوم «برف خوانی» او به خوانندگی وحید تاج نمی‌گذرد كه او می‌خواهد اثر دیگری را روی صحنه ببرد و به زودی و پس از كنسرت پیش‌رو، آلبوم جدید او با همایون شجریان هم منتشر خواهد شد. علی قمصری یكی از مهم‌ترین آهنگسازان 10 سال اخیر موسیقی ایران است. او با آهنگسازی برای همایون شجریان چهره شد ولی از دلمشغولی خود مبنی برفعالیت و تجربه موسیقی بدون كلام هم دور نماند. گفت‌وگوی ما بیشتر حول ویژگی‌های اجرای پیش‌روی گروه «همنوازان حصار» در تالار وحدت است و ناگزیر گذری بر جهان موسیقایی علی قمصری هم دارد.
  از آنجایی كه شما موزیسین تجربه‌گرایی هستید و در این سال‌ها فضاهای مختلفی را در اجراهای شما دیدیم، آیا كنسرت پیش‌روی همنوازان حصار هم قرار است یك تجربه نو و متفاوت از شما باشد؟ هر چند وقتی خواننده‌های اصلی چهار همخوان زن هستند به نوعی كار تازه‌یی در فعالیت‌های شما به‌حساب می‌آید...
اگر بخواهیم از نظر ساختار صداها این كنسرت را بررسی كنیم از نظر ساز‌بندی و تمركز بر هم آوایی كار جدیدی نیست. اما اتفاق تازه‌یی كه می‌افتد از نظر محتوایی است كه من سعی كردم صدای تازه‌یی از این سازها بیرون بكشم. نكته دیگر نوع نگرشم نسبت به این هم آوایی و همراهی صداهای بم و سازهای كوبه‌یی بوده است و اتفاق تازه در این بعد رخ می‌دهد. من اولا سعی كردم كاملا به موسیقی ایرانی وفادار باشم. در ثانی آواهای خانم و آقا به‌عنوان یك رنگ صوتی به سازها اضافه شده‌اند، مثل یك ساز كششی و این‌گونه بخش‌های بی‌كلام قطعه را ساپورت می‌كنند و یك جاهایی هم برعكس، نوازنده‌ها خواننده می‌شوند و كار آكاپلا و گروه به‌طور كلی گروه آوازی می‌شود. از طرفی دیگر ایده تازه دیگری هم در این كار هست؛ نوع موسیقی «چند صدایی» است كه من در این نوع موسیقی اعمال كرده‌ام اینكه كمتر دیده شده در یك اثر موسیقایی چند خواننده وجود داشته باشند و ما یك كار چند صدایی از آنها بشنویم. در كارهای آقای علیزاده وجود داشته اما بیشتر جنبه كنترپوانتیك داشته و از تكنیك‌هایی مثل كانن و... استفاده شده. اما در كار من نه، كار كاملا هارمونیك است و فضا كاملا هموفونیك. برای اجرای این كار ما نیاز داشتیم كه حتما خواننده‌ها نت خوانی‌شان عالی باشد و مدت‌ها پیش از آنكه ما بخواهیم این كار را آماده كنیم فقط روی نت‌خوانی تمركز كردیم و در جلسات زیادی بدون اینكه بخواهیم رپرتوار تمرین كنیم سعی كردیم یك سری فرهنگ‌های آوازی را در این كار جا بیندازیم. مثلا یكی از فرهنگ‌های منفی‌ای كه وجود دارد این است كه خواننده‌ها فكر می‌كنند وقتی صدایشان زیر است باید قوی بخوانند و وقتی صدا بم است باید ملایم بخوانند یعنی دینامیك و رنج صوتی در فرهنگ آوازی آمیزش می‌یابد. اشكال دیگری كه وجود دارد این است كه خواننده‌هایی كه به‌صورت سینه به سینه ردیف را آموخته‌اند اشرافی به نت ندارند و باید كار را برایشان ضبط كنیم و براساس كار ضبط شده آنها تمرین را انجام دهند این یك خللی در كار ایجاد می‌كرد كه ما سعی كردیم از خواننده‌هایی استفاده كنیم كه هر دو مولفه را داشته باشند. چون كار این‌طور ایجاب می‌كرد.
  شما در سال‌های اخیر تجربه‌های بدون كلامی كه انجام دادید در سالن‌های كوچك بوده است و این تلقی برای برخی وجود دارد؛ كنسرتی كه خواننده یا لیدر مطرحی ندارد مخاطب را جذب نمی‌كند. چطور شد كه این‌بار به تالار وحدت آمدید و سعی كردید در یك سالن گسترده‌تر و بدون خواننده واحد این كار را روی صحنه ببرید؟
زمانی هست كه شما سالنی را بر مبنای كیفیت كاری كه دارید انتخاب می‌كنید. اما در ایران چنین اتفاقی نمی‌تواند رخ دهد. مثلا من كنسرت رویش را اگر مخاطب خیلی زیادی هم داشتم نمی‌توانستم در یك سالن غیر استاندارد اجرا كنم. اگر بخواهم درباره خواننده معروف صحبت كنم باید بگویم كه این واقعیتی است كه در ایران به سبب تزریق‌های فرهنگی صدا و سیما و از جمله به‌خاطر محدودیت‌هایی كه در نشان دادن ساز دارد، باعث شده كه تعدادی خواننده بیشتر دیده شوند. نه اینكه لزوما این خواننده‌ها كارشان كیفیت خوبی داشته باشد. عده‌یی از این خواننده‌ها زیاد دیده شده‌اند و خود به خود این فرهنگ جا افتاده كه فلان خواننده مخاطب جذب كن است. من به این قضیه این‌طور نگاه می‌كنم كه خواننده‌ها باید مخاطبان را جذب كنند اما موزیسین‌ها هم باید این امكان را داشته باشند كه خودشان را محك بزنند و ببینند كه می‌توانند به جلو بروند. یعنی همان امتیازهایی كه به خواننده‌ها داده می‌شود باید به موزیسین‌ها هم داده شود. من هرگز نمی‌گویم كه از خوانندگان امتیازی كسر شود بلكه این ما هستیم كه باید خودمان را جلو ببریم. من هم اگر چنین رویكردی را تا امروز دنبال كردم به سبب دغدغه‌های فرهنگی‌ام است و این رویكرد را ادامه می‌دهم تا فرهنگ‌سازی كنم. چون معتقدم كسانی مثل من می‌توانند چنین فرهنگی را به وجود بیاورند چون من تا حدی از آب و گل درآمده‌ام و می‌دانم كاری كه انجام می‌دهم دست آخر از نظر مالی ضرری ندارد. بنابراین بخشی از تمركزم باید روی این فرهنگ‌سازی و آن كارهایی كه می‌خواهم باشد. من به ازای هر كار با كلام یك كار بی‌كلام منتشر كرده‌ام در حالی كه لزومی به این كار نبوده و می‌توانستم مثل بسیاری از آهنگسازان سفارش كار از خوانندگانی كه جویای نام هستند بگیرم و برای آنها كار كنم. همزمان كمی بعد از این كنسرت آلبوم من با همایون شجریان منتشر می‌شود و فستیوال هایم را هم با علیرضا قربانی خواهم رفت اما من تمركز خاصی روی این كار دارم و دلیل اصلی اینكه در تالار وحدت اجرا می‌كنیم این است كه فكر می‌كنم این كار، این گروه و این ایده پتانسیلش را دارد.
  شما گفتید این اجرا بر مبنای ردیف است. معمولا كارهای شما به گونه‌یی بوده كه به ردیف وابستگی نداشته یا به بیان بهتر در بسیاری از قسمت‌ها شنونده سیر ردیف و گوشه‌ها را گم می‌كند. آیا این اجرا با توجه به اینكه شما اشاره كردید پایبند به ردیف است و با كارهای دیگر شما تفاوت دارد؟
از نظر وفاداری من به ردیف باید بگویم من همیشه این قالب را حفظ كرده‌ام مگر اینكه ویترین و عنوان كارم گویای این باشد كه ردیف در این كار نقشی ندارد اما كاری كه من می‌كنم این است كه خودم را در قفس ردیف زندانی نمی‌كنم و دست به تكرار و بیان دوباره ردیف موسیقی ایرانی نمی‌زنم. این اصلا به این معنا نیست كه من از ردیف استفاده نمی‌كنم. از طرف دیگر تكنیك نوازندگی هم چیزی نیست كه به ردیف آسیبی بزند. اصولا من خودم را به قفس تكنیك و سرعت هم گرفتار نمی‌كنم. فرم همواره برای من نقش تعیین‌كننده دارد. من در آهنگسازی‌ام اتاق‌های زیبا با معماری بیرونی غلط نمی‌سازم. برایم معماری كلی تعیین‌كننده‌ترین فاكتور موسیقی است.
  نقدهایی پیرامون نوازندگی در ایران وجود دارد و اغلب پیرامون این مطلب است كه تكنیكی نواختن باعث از بین رفتن روح موسیقی می‌شود. تلقی شما در این باره چیست و آیا شما خود را یك نوازنده تكنیكی می‌دانید؟
در درجه اول باید بدانیم تكنیك یك امتیاز بالقوه است و نباید به‌عنوان یك امتیاز منفی به آن نگاه كنیم. كسانی كه متحجر هستند در همان ابتدا به تكنیك مثل یك ویژگی منفی نگاه می‌كنند چون یا قابلیتش را ندارند یا آدم‌های تنبلی هستند. تكنیك در وهله اول یك امتیاز مثبت است ولی در بعد ثانویه باید ببینیم نوازنده از تكنیك خود به چه صورت استفاده كرده است. اگر این نوع استفاده‌اش فقط توصیف این تكنیك و تعریف آن و خود نمایی باشد، كاملا قابل انتقاد است اما نمی‌توانیم بگوییم كه نوازنده‌یی كه این ویژگی را دارد نباید از آن استفاده كند. من با این مخالفم. كما اینكه تكنیك هم تعریف‌های مختلفی دارد. من حتی معتقدم استفاده درست از سكوت هم نوعی از تكنیك است. تكنیك دایره گسترده‌تری دارد و فقط به سرعت نوازندگی محدود نمی‌شود.
  موسیقی ردیف دستگاهی ایران یك موسیقی ملودی محور است. در واقع از فضاهای هارمونیك و ریتمیك پرهیز می‌كند. شما آن دسته از آهنگسازانی هستید كه سعی كردید با این موسیقی برخورد هارمونیك كنید. یعنی به هارمونیك‌سازی و فضا‌سازی بسیار اهمیت می‌دهید. كمااینكه در آلبوم برف‌خوانی هم كه آخرین اثر شماست فراز و فرودهای مشخصی دارد كه به این شكل در موسیقی ایرانی تجربه شده نیست. دیدگاه شما نسبت به فرم در كنسرت پیش‌رو چگونه است؟
دیدگاه كلی من در آهنگسازی این است كه به آن چیزهایی كه داریم وفادار باشم و آن چیزهایی كه در آنها ضعف داریم، را نفی نكنیم. ما اگر در حوزه ریتمیك در موسیقی ایرانی ضعف داریم باید برطرف شود. این ویژگی یا خصلت موسیقی ایرانی نیست كه به آن سمت نرفته است. چون ریتم در تمام طبیعت وجود دارد و از یك طرف هارمونی هم همین‌طور. ما با عمودی كردن فضای افقی ملودیك موسیقی‌مان نمی‌توانیم مشكلی داشته باشیم چون ما داریم در سه‌بعد زندگی می‌كنیم. همین هم باید در صدای آشنا نمود پیدا كند. نمی‌توانیم بگوییم ایرانی‌ها در دو بعد زندگی می‌كنند بنابراین موسیقی‌شان دوبعد دارد و اروپایی‌ها در سه‌بعد. همان‌طور كه نسل‌های قبل ما با ریتم‌های لنگ مقابله می‌كردند اما امروزه ما نمونه‌های صوتی خوبی داریم كه ریتم‌شان لنگ است و این ریتم پذیرفته شده است. خیلی از ملودی‌های ماندگار ما ریتم لنگ دارد. ردیف در هیچ جا با ریتم مقابله نكرده و ریتم‌های خلاقانه‌یی در آن وجود دارد و می‌توان به ردیف به‌گونه‌یی نگاه كرد كه برایمان تنها مسیری را مشخص كند و خودمان تصمیم بگیریم چطور در این زمین قدم ‌برداریم.
  در آخرین كنسرتی كه از شما دیدیم نوازنده‌های شما از بهترین‌های موسیقی ایران بودند اما یك قسمت‌هایی از كار مسیر اصلی ملودی گم می‌شد و مخاطب نمی‌توانست در ذهنش ساختار ملودی را دنبال كند آیا تاكید شما بر هارمونیزه كردن موسیقی ایرانی، بر ساختن ملودی تقدم پیدا نكرده است؟
شاید چنین باشد اما من با این مساله مقابله نمی‌كنم چون اگر كارهای آهنگسازانی چون استراوینسكی، واگنر و... را بشنوید دیگر ملودی‌ای در آن پیدا نمی‌شود. اینكه ما این اندازه ملودی‌گرا هستیم فضای موسیقی كشورمان است. باید جا بیفتد كه بتوانیم همزمان چند ملودی را با هم گوش كنیم. وقتی این تبدیل به عادت شود، می‌توانیم لذت بیشتری ببریم. این غلظت در كنسرت تازه ما كمتر است چون می‌خواهم به مخاطب بیشتر نزدیك شوم و شعر را محكم‌تر دریافت كند.
  در این اجرا از چه اشعار و چه دستگاه‌هایی استفاده كرده‌اید؟
اشعار شاملو، گروس عبدالملكیان، اخوان ثالث، محمد علی بهمنی و ابتهاج كه بیشتر در آواز شوشتری و ابوعطا اجرا شده‌اند.

در قرن بیستم به‌تبع دیگر هنرها، نوعی آهنگسازی به وجود آمد كه در آن ریتم‌های متعددی به صورت كلاژگونه كنار هم قرار می‌گرفتند و مخاطب باید با كنار هم گذاشتن این موتیف‌های مختلف به یك كلیت و جمع‌بندی نهایی در ذهن خود دست پیدا می‌كرد...
  منظور شما فرم آهنگسازی موزاییكی است.
بله، این‌گونه هم می‌توان آن را تعریف كرد. به‌نظر می‌آید از فرم‌های مورد علاقه شما در آهنگسازی است.

یكی از تكنیك‌هایی كه من در آهنگسازی از آن استفاده می‌كنم، همین است. مثلا در «برف خوانی» خیلی به كمك من آمد. ولی بیشتر این مفهوم موسیقایی مدنظرم است كه مرا هدایت می‌كند تا از چه تكنیكی استفاده كنم. تكنیك مرا به سمت مفهوم نمی‌برد. نكته جذاب شرق برای موسیقیدانان غربی همین «مفهوم گرایی» است. آنها از جزء شروع می‌كنند و به كل می‌رسند ولی در شرق یك كلیت مطرح است و از كل به جزء می‌رسند. من در كارم به هر دو وجه توجه می‌كنم. حالا تا چه حد موفق بودم این در آینده مشخص می‌شود.
  شما در حین تدریس كردن این مسائل را هم مدنظر دارید و به شاگردان‌تان منتقل می‌كنید؟
بله.
  این موضوع چیزی است كه كمتر توسط اساتید قدیمی به شاگردان آموخته می‌شود. با این مساله مشكل ندارید كه درباره شما این بحث به وجود بیاید كه نسل جدیدی را تربیت می‌كنید كه امكان دارد به ردیف پشت كنند؟
امكان دارد این بحث‌ها به وجود بیاید، حس كرده‌ام كه مخالفت‌هایی هم وجود دارد اما مساله مهم این است كه آدم به كارش ایمان داشته باشد. من برای این كنسرت خواننده‌های زیادی را دیدم. خواننده‌هایی را دیدم كه وقتی روی صندلی مقابلم می‌نشستند و آواز می‌خواندند بسیار لذت می‌بردم و با خودم می‌گفتم این خواننده می‌تواند چه قابلیت اجرایی داشته باشد. وقتی یك نت بسیار ساده به او می‌دادم، نمی‌توانست بخواند. برخی از خواننده‌های بسیار خوب امروز صدای آشنا هم این مشكل را دارند. در صورتی كه اگر خواننده یا نوازنده نت‌خوانی بلد نباشد ولی نوازنده یا خواننده بسیار خوبی هم باشد هنوز یك بال ماجرا را دارد و برای پرواز باید به آن دو بال را با هم داد. نكته دیگر اینكه برای عقب نماندن از قطار امروز موسیقی ناگزیر باید چیزهایی مثل همین مساله نت‌خوانی حرفه‌یی را آموخت. در حال حاضر بسیاری از پیشكسوت‌ها هم بدون اینكه اعلام كرده باشند، سوار این قطار شده‌اند و این خیلی ارزشمند است و نباید به آنها گفت شما زمانی حرف دیگری می‌زدید. نكته مهم دیگر این است كه ما باید به هنرمندان جوان فضا بدهیم چون در شرایط فعلی و قوانین فعلی آنها به‌سختی بتوانند حتی اجراهای كوچك داشته باشند. مثلا در فرهنگسراها به موسیقی بسته شده است و... قطعه بیز (قطعه‌یی كه گروه اگر مورد تشویق زیاد قرار بگیرد روی سن بر می‌گردد و اجرا می‌كند) كنسرت ما را خودمان اجرا نمی‌كنیم تعدادی نوازنده جوان می‌آیند و یكی از قطعه‌های ما را اجرا می‌كنند.
  پس شما به آنها میدان دادید؟!
خیر، آنها خودشان این میدان را گرفتند.
  عرصه موسیقی برای جلب مخاطب بیشتر در دورانی كه ما در آن زندگی می‌كنیم، عرصه سخت و پررقابتی است. شما به‌عنوان یكی از آهنگسازان مدرنیست امروز ایران كه از تجربه‌های پی در پی و حتی از اشتباه كردن هم تا اینجای كار نترسیدید، چه راه‌حلی پیشنهاد می‌كنید تا بشود این نوع موسیقی جدی را به سبد خرید خانواده‌ها اضافه كرد؟
اولا اینكه بخواهیم مخاطب بیشتری جذب كنیم زمان می‌خواهد و به خود جامعه موسیقی ارتباط دارد. اما در این میان نكته‌یی وجود دارد. به من خیلی می‌گویند كه اگر پاپ كار می‌كردی، مخاطبان بیشتری داشتی. ما باید نسبی با موضوع برخورد كنیم. ما امكان تبلیغ در صدا و سیما را نداریم.

در صورتی كه صدا و سیما بسیار مهم است. مضاف بر اینكه ما امكان تصویری نداریم، صدا و سیما سازهای ما را نشان نمی‌دهد. با این شرایط از یك كنسرت پاپ چهار هزار نفر استقبال می‌كنند و از كنسرت ما 1500 نفر. خب در كشورهای دیگر هم كنسرت پاپ یا راك برگزار شود، امكان دارد یك استادیوم 100هزار نفری در نظر بگیرند كه پر هم می‌شود ولی برای یك اجرای اركستر سمفونیك چیزی حدود 10 هزار نفر. چنین تفاوتی وجود دارد چراكه خاستگاه موسیقی پاپ همین است. اگر موسیقی پاپ هرچقدر سطح‌  گرایی‌اش را كم كند، مخاطبانش را هم به همان میزان از دست می‌دهد. مثلا یك خواننده پاپ در 40 كنسرت متوالی یك نوازنده نابینا روی صحنه می‌آورد. آن نوازنده نابینا یك قطعه را اجرا می‌كند و خواننده او را بغل می‌كند و این‌گونه ترحم مخاطب را جلب می‌كند. شما در یك كنسرت موسیقی كلاسیك ایرانی چنین «تكنیكی» را اعمال نمی‌كنید. اگر بگویند این كار 50 هزار مخاطب هم برای شما می‌آورد، بعید می‌دانم یك موزیسین از این جریان، چنین استفاده‌یی بكند.


منبع: 
روزنامه اعتماد




تاریخ انتشار : چهارشنبه 13 شهریور 1392 - 14:22


آهنگ های مشابه


ارسال دیدگاه
آهنگ های جدید
در حال پخش
دانلود آهنگ محمود مقامی دعوت Download New Music AmirAli Khato Neshoon 2 دانلود آهنگ امیرعلی خط و نشون 2 دانلود آهنگ خط و نشون 2 دانلود آهنگ خط و نشون 2 از امیرعلی دانلود آهنگ خط و نشون 2 با صدای امیرعلی متن آهنگ خط و نشون 2 امیرعلی Download New Music Ali Zand Vakili Paadari دانلود آهنگ پادری دانلود آهنگ پادری از علی زند وکیلی دانلود آهنگ پادری با صدای علی زند وکیلی دانلود آهنگ علی زند وکیلی پادری دانلود تیتراژ سریال پادری متن آهنگ پادری علی زند وکیلی Download New Music Shahram Mirjalali Boome Donya دانلود آهنگ بوم دنیا دانلود آهنگ بوم دنیا از شهرام میرجلالی دانلود آهنگ بوم دنیا با صدای شهرام میرجلالی دانلود آهنگ شهرام میرجلالی بوم دنیا متن آهنگ بوم دنیا شهرام میرجلالی Download New Music Morteza Bolhasani Download New Music Morteza Bolhasani Sojdeh دانلود آهنگ سجده دانلود آهنگ سجده از مرتضی بوالحسنی دانلود آهنگ سجده با صدای مرتضی بوالحسنی دانلود آهنگ مرتضی بوالحسنی دانلود آهنگ مرتضی بوالحسنی سجده متن آهنگ سجده مرتضی بوالحسنی Download New Music Mostafa Norouzi Mojezeh دانلود آهنگ مصطفی نوروزی معجزه دانلود آهنگ معجزه از مصطفی نوروزی دانلود آهنگ معجزه با صدای مصطفی نوروزی متن آهنگ معجزه مصطفی نوروزی Download New Music Alireza Roozegar Khianat دانلود آهنگ خیانت از علیرضا روزگار دانلود آهنگ خیانت با صدای علیرضا روزگار دانلود آهنگ علیرضا روزگار خیانت متن آهنگ خیانت علیرضا روزگار Download New Music Behnam Safavi Doa Mikonam دانلود آهنگ بهنام صفوی دعا میکنم دانلود آهنگ دعا میکنم از بهنام صفوی دانلود آهنگ دعا میکنم با صدای بهنام صفوی دانلود تیتراژ برنامه جشن رمضان 95 متن آهنگ دعا میکنم بهنام صفوی Download New Music Mohammadreza Moghaddam Download New Music Mohammadreza Moghaddam Sheydai دانلود آهنگ شیدایی از محمدرضا مقدم دانلود آهنگ شیدایی با صدای محمدرضا مقدم دانلود آهنگ محمدرضا مقدم شیدایی دانلود تیتراژ برنامه شیدایی